Beiroet

Lieve mensen, vandaag is het Kerst. Voor de Armeense afdeling van de volgelingen van onze lieve heer, dan. Dus ook voor twee van mijn beste vrienden hier. En morgen is het ook Kerst, maar dan voor de Kopten, maar dat weet u allemaal al, sinds hun bange dagen voor Kerst overal de krant hebben gehaald (lees trouwens vooral die laatste link, erg inzichtelijk).

Ja ja, het Midden-Oosten en omgeving… Mocht u nog steeds denken dat het daar stikt van de moslims en verder niks, afgezien van een Asterix-dorp vol joden, dan is dat erg begrijpelijk. Waar haal je je informatie vandaan behalve uit de krant? Maar hoe langer ik voor de kust van datzelfde Midden-Oosten woon (of, in sommige opzichten, in het Midden-Oosten zelf), hoe meer ik besef dat daar geen donder van klopt.

Al dat gedoe over christenen in de Arabische wereld van de laatste paar dagen, is voor mij een mooi bruggetje om eindelijk eens te verhalen over mijn reisje naar Beiroet, de hoofdstad van Libanon. Ja, die stad die voornamelijk herinneringen oproept aan Harmen Siezen die jarenlang het Journaal begon met een variant op het thema “In Beiroet zijn gisteren 20/30/300 doden gevallen bij een bomaanslag/aanval van het Israëlische leger/raketbeschieting op…” Beiroet is twintig minuten vliegen vanaf Cyprus. Ze werken er nog net een glaasje water bij je naar binnen en dan wordt de landing alweer ingezet. Maar ja, het blijft Beiroet, hè…

Daarom gaan we een kleine gedachtenoefening doen. Lieve lezers, haal even uw beeld van Beiroet voor de geest. Dat beeld ziet er waarschijnlijk zo uit: klik hier. Besef dan nu dat dit beeld inmiddels ruim twintig jaar oud is, parkeer het in uw jeugdherinneringen waar het hoort, en ga met mij mee. We staan op het Place d’Etoile, waar toeristen en locals op terrasjes zitten en kijken naar de spelende kinderen rond het horloge in het midden.

Dit plein dus, hoewel je hier dan weer niet ziet dat het plein stervormig is en vol terrasjes.

(Ik wilde u per se deze foto laten zien, maar de Lonely Planet kan het beter: dit is dus het Place d’Etoile.)

Het is alsof we in een vriendelijk dorp in Frankrijk zijn – afgezien van de twee zwaarbewapende militairen die de wacht houden. Hier staan we dus, maar we blijven hier niet. We gaan naar de kerk.

Wablief? Jawel. De Maronitische kerk van Beiroet. Hij staat vlak naast de grootste moskee van Beiroet, hier vlakbij, en stamt uit 1888. Maronieten zijn een soort katholieken, om het simpel te zeggen. Om de hoek is een nog veel oudere kerk, gebouwd door de kruisvaarders, maar die is tegenwoordig omgeturnd tot moskee. En dan hebben we ze nog lang niet allemaal gehad, want in deze vierkante kilometer stikt het van de godshuizen. Al deze eeuwenoude gebouwen worden omgeven aan alle kanten en in alle hoeken en gaten door een spiksplinternieuw enorm glimmend winkelcentrum, waar alle Europese, Amerikaanse en Libanese merken te vinden zijn. Vooral de heel dure. Zie hier Beiroet in een notendop.

Maar goed, we zijn dus onderweg naar een Maronitische kerkdienst. Dat deed ik namelijk in oktober, en het ging eigenlijk per ongeluk. Het was mijn vierde dag, ik had al een paar moskeeën van binnen gezien, maar die kerk, daar was ik nog niet aan toegekomen. Ik wilde dat weleens zien, een kerk in Libanon. Dus vroeg uit de veren, na een lekker ontbijt bij mijn favoriete café, ging ik op weg naar de St Georges kathedraal. Onderweg besefte ik dat het zondagmorgen was, want de hele buurt werd gegeseld door de meest oorverdovende kerkklokken die ik ooit gehoord heb. Die klokken, dat moeten flinke jongens zijn. Op terrassen tot in de wijde omtrek moesten obers bukken om hun klanten te kunnen verstaan. Ik keek op mijn horloge: klokslag tien uur. En jawel, toen ik op de trappen stond, zag ik door de openstaande deur een gevulde kerk. De altaarknecht (of hoe heet zoiets in de katholieke kerk…) was al begonnen. De laatste keer dat ik in een kerk was zonder dat er getrouwd werd, kan ik me niet herinneren, maar ik ben achterin gaan zitten, en ik kan niet anders zeggen dan dat het een emotionele ervaring was.

Geen paniek, ik heb de Here niet gevonden. Maar tijdens die kerkdienst (die overigens in de dode taal het Syrisch gehouden wordt, dat niemand meer verstaat) had ik tijd om de mensen voor mij te observeren. Dit waren allemaal mensen die opgegroeid waren, of hun kinderen hadden grootgebracht, in een extreem bloedige burgeroorlog tussen moslims en christenen, die hun stad in puin legde. Alle aanwezigen hier moeten geliefden hebben verloren in die oorlog, of misschien hebben ze er zelf aan meegedaan.

Een kerkdienst in Libanon is een kerkdienst die zich afspeelt bij de bron. Een Engelse bekende van mij, zei: oh, die kerken, dat is zeker een overblijfsel van de Franse kolonisatie. Het is dat ik dat zelf ook had kunnen denken, vroeger, maar als je even doordenkt, snap je al snel dat dit een onvoorstelbaar domme opmerking is.

U heeft vast wel opgelet op de School met de Bijbel, de prot.chr.scholengemeenschap, of de openbare school tijdens de lessen ‘religie’ of zoiets. En waar was het christendom ook alweer ontstaan? In Israël. En waar ligt dat? Naast Libanon. En hoe groot zijn beide landen? Bij elkaar opgeteld halen ze net formaatje België. Tel daarbij op de zendingsdrang van de discipelen van onze lieve heer, en het is duidelijk: Libanon had al christenen toen Nederland nog een modderpoel was, bevolkt door wat koppige Friezen die sparreboompjes vereerden.

Een eeuw of zes later kwam daar de islam bij, ook in deze regio ontstaan maar dan wat meer naar het zuiden, en ik neem aan dat er ook altijd wel joden hebben gewoond. Ook daarvan zijn nog sporen zichtbaar in Beirut, maar helaas maar heel weinig.

Af en toe kon ik tijdens deze kerkdienst woorden oncijferen die ik alleen herkende omdat het plaatsnamen zijn uit de Bijbel. Al die plaatsnamen zijn voor ons West-Europeanen namen uit de woestijnverhalen, net zo dood als de maagd Maria zelf, maar ze zijn hier praktisch om de hoek en bestaan nog steeds. Jericho, Jeruzalem, Bethlehem, Nazareth. Er wonen mensen, er rijden auto’s rond, er staan supermarkten. Alsof de dominee zegt tijdens de dienst: En toen ging Johannes de Doper naar de oever van de Amstel om daar Jezus te dopen. Op de Utrechtse Heuvelrug stond Mozes naar het beloofde land te kijken waar hij niet in mocht. En Jezus werd geboren op Urk.

En God heet gewoon Allah.

Ik heb natuurlijk wel meer gedaan in Beiroet dan religieus bijgespijkerd worden. Het is er prachtig, de mensen zijn optimistisch, hoewel de korte oorlog tussen Hezbollah en Israël uit 2006 veel van dat bijna hysterische optimisme weer heeft geknakt. Als je nu gaat, zie je dat het toerisme de weg naar boven weer heeft gevonden, maar nog steeds wordt het centrum bewaakt met road blocks, prikkeldraad en heel veel militairen met flinke geweren. Dat die militairen weinig anders staan te doen dan met de meisjes flirten, relativeert de zaak wel weer een beetje.

Voor Cyprioten betekent Beiroet trouwens vooral: shoppen. Winkelen, inslaan tot je erbij neervalt, of tot je koffer niet meer dicht wil, want de prijzen zijn hier lager dan op het eiland. Ook ik kwam er vandaan met drie paar Vans, een paar heel leuke, mooie en interessante boeken, en een buik vol vreselijk lekker eten.

Ik kan er nog veel meer over zeggen, over Beiroet, maar ga er alsjeblieft gewoon heen. Ik beloof dat je niet opgeblazen wordt, dat er geen woedende menigten nare spandoeken door de straten dragen en dat overal waar je komt, men gewoon heel blij is dat je er bent.

Over een jaar of over twee jaar is het misschien weer mis. Dan ontlaadt de spanning tussen de Hezbollah en Israël zich misschien weer in bombardementen en aanvallen op de vluchtelingenkampen in het zuiden, waar Palestijnen al sinds de oprichting van de staat Israël wonen. Dus ik zou zeggen, maak een beetje haast.

(Hier mijn foto’s van mijn stedentripje. Had ik al gezegd dat u ook moet gaan?)

-Edit-
Blijkbaar was het niet alleen kerst voor de Armeense kerk, maar ook de Servisch-Orthodoxe. De Grieks-Orthodoxe kerk daarentegen viert gewoon kerst op 25 december. Je hersenpan zou er kortsluiting van krijgen!

4 Comments

4 Comments

  1. Wat een goeie blog, Thea. Misschien vind je deze TED-talk ook interessant. Ik moest er weer even aan denken toen ik dit helder geformuleerde verhaal las. Ciao!

    Zainab Salbi: Women, wartime and the dream of peace
    http://www.ted.com/talks/zainab_salbi.html

    (De titel doet eigenlijk geen recht aan de inhoud, want het gaat vooral over het dagelijks leven in oorlogsgebied, althans, dat onthoud ik er van.)

    • Heee Suus, sorry, heb nu pas tijd gehad om te kijken. Goeie lezing, en precies de spijker op z’n kop. Het is heel wat anders om erin te zitten dan erover te lezen. Het is zelfs heel wat anders om er jaren later rond te lopen dan om erover te lezen. Zoveel mensen die helemaal elkaar niet naar het leven staan maar gewoon hun leven willen leiden… Nou ja, dank dus. :-)

  2. Hey Thea,
    Dank je wel voor dit stukje geschiedenis, was leuk om te lezen ;-).
    Groetjes Nancy